Posts

त्यो एक खिल्ली चुरोट किनेको दिन ।

Image
त्यो एक खिल्ली चुरोट किनेको दिन ।   सल्लाको माथिल्लो जङलबाट सल्लिपिर पन्छाउँदै कम्मरमा आधा पेट ढाक्ने पटुका बाँधेकी एउटी आमा झर्दै छिन् ।  हातमा लौरो छ ।  बाटो पहिल्याउने र टेक्ने लौरो । बुढेस्कालको एउटै साहारा भनम् ।  थाप्लोमा नाम्लोले थिचेको छ ।  र पिठ्युमा डोकोभरी दाउरा बोकेकी छन्  । सुस्त सुस्त हिँड्दै  अस्पताल प्राङण हुँदै आउँछिन् ।  उनी  हल्का स्याँ स्याँ   गर्दै छिन्  । अरुका निम्ती त अझै तगडा नै देखिन्छिन्  । उनको उमेर ढल्किँदै गयो ।  अनुहार चाउरिँदै  गयो  ।  उमेर गन्तिले कति पुग्यो, पत्तो छैन।  कति माघका चिसा सिरेटाले हाने होलान्  उनलाई ।  हरेक चुनावमा भोट पनि खस्यो उनको कतिपटक ।  नातीहरु अमेरिका पुगे ।  छोराहरु  राजधानी पुगे ।  तर उनको भारी कत्ति कम भएन ।  छुटेन त्यो दाउराको भारी कहिल्यै ।   सल्लिपिरले उनको बाटो सधैं ढाकिदिन्छ ।  उनी सधैंजस्तो सल्लिपिर हटाउँदै बाटो आँफै बनाउँदै जङलबाट निस्किन्छिन् अस्पताल नजिकै ।  उनको घर पुग्ने छोटो बाटो परेर मात्रै  भने हैन ।  हिंडेर बनेको बाटो ,तर नक्सामा नरहेको बाटो हो त्यो ।  सधैं जीवननक्सामा स्पस्ट बाटो नहुन सक्छ ।  आ

अनौठो आकर्षण

उसलाई देख्न त १ वर्ष अगाडि नै देखेको हो । फेसबुक पेजमा । त्यति बेला नै अनौठो आकर्षण भएको थियो । सितिमिति कसैको प्रोफाइल नहेर्ने मैले उसको प्रोफाइल हेर्न भने १ घण्टा खर्च गरेकी थिएँ । तर कहिल्यै प्रत्यक्ष नभेटेको हुनाले रिकुएस्ट पठाउन भने सकिन । त्यसपछी त्यो आकर्षण एकाएक सेलायो र मानसपटलबाट पनि हरायो । जीवनका मोड परिवर्तन भए । पढ्न थाले म ।  लगभग एक वर्ष पछि फेरि सामाजिक सन्जालमा आँखा डुलाउने क्रममा उसैलाई देखेँ ।फेरि किन हो उसको प्रोफाइल हेर्न मन भयो । एउटा अनौठो आकर्षण भयो । म आफैलाई विस्वास भएको थिएन  । मलाई त्यति सजिलो गरि आकर्षण कसैप्रती हुदैनथ्यो । र गर्व पनि लाग्थ्यो मायाजालमा नफसेकोमा । देवदासको स्त्री रुप नभएकोमा बडो घमण्ड थियो । तर यो मनुवा कहाँबाट फेसबुकमा देखा पर्यो । र मेरो चयन चोरेर मानसपटलमा राज गरिरहेको छ ।  यो सब नैसर्गिक आकर्षण मात्रै हो । वास्ता नगरेमा हराउँदै जान्छ भनेर सोचेकी थिएँ । जसलाई Infatuation भनिन्छ । प्रेम भन्ने कुरो देख्दैमा पर्ने कुरा हैन । त्यो फोटो देखेर बसेको आकर्षण ठीक हुन सक्दैन । त्यसैले वास्ता गर्दिन भनेर अठोट गर्छु ।  अठोट बरफजस्तै रहेछ मेरो । उसक

विवाह संस्मरण- काउकुतीदेखि विवाहसम्म ।

Image

मणिग्राम चोकमा दुई संसार ।

 छिटो र ढिला उठ्नु पनि सापेक्ष कुरा हो । हस्पिटल जान नपरेको दिन ९ बजे पनि छिटो हुन्छ । ल्होसारको विदाको दिन मस्त सुत्ने मौका मिल्यो । त्यो दिन घाम पनि राम्रो लाग्यो । मन पनि रमाइलो, दिन पनि घमाइलो । तर आजको दिन  घमाइलो हुने संकेत देख्दिन ।  बिहान ढिला उठ्छु । घडीले ८ बजाउनै आँटेको रहेछ । पर्दा उघारेर हेर्दा बाहिर त हुस्सु नै हुस्सु हुन्छ। फेरि सुतिरहन मन लाग्छ । तर मलाई सुत्ने सुविधा थिएन । त्यो बेला घरको कोठाभित्रै बसेर काम गरेर जागिर खान मिल्ने साथीहरूको खुब ईर्ष्या लाग्छ । जसोतसो उठेर नित्यकर्म गर्छु ।  खान पकाउन पनि ढिला भएको थियो । मनमा भने दुविधा भयो - सार्वजनिक बस चढ्ने कि बाइकमा अस्पताल जाने । त्यो हुस्सु देखेर त बसमै जान मन लाग्यो । तर खाना खाएर निस्किदा घडिले ९ बजाइसकेकोले बसमा जान ठिक लागेन । १० बजे त ठ्याक्क पुग्नुपर्यो । समयलाई सम्मान गर्न सकिएन भने समयले आफ्नो सम्मान गर्दैन भन्ने कुरामा मेरो विस्वास छ । त्यसैले बाइक स्टार्ट गरेँ । हातमा पन्जा लगाएँ । ज्याकेट लगाएँ । टोपी लगाएँ । हेल्मेटको सिसामा रहेको शीत पुछेँ । मनमा लाग्दै थियो म कुनै युद्धका लागि तयार हुँदै थिएँ । हुन

धामीले अस्पताल नजानुभन्दा ।

धामिले अस्पताल नजानु भन्दा ।  एउटै समयमा फरक फरक चेतना , फरक फरक आर्थिक अवस्था, फरक पहुच फरक बुझाइका कथाहरु देख्ने मौका सायद सबै चिकित्सकलाई हुन्छ होला । कतै एक पटक हाछ्यु आउँदा डाक्टर खोज्दै दौडिने व्यक्तिहरु छन् भने सोही समयकालमा महिनौंसम्म बिरामी हुँदा पनि अस्पतालको छाया पनि पर्न नहुने मानसिकताका व्यक्ती पनि छन् ।  बेलाबखतमा दुर्गम जिल्लाबाट सल्लाह गर्न फोन आउने गर्छ मलाई । अन्दाजी पाँच वर्षको बालक निकै सिकिस्त अवस्थामा अस्पतालको एमर्जेन्सी विभागमा आइपुग्छ । उसका बाबुले बिरामी भएको १ महिनामा अस्पताल ल्याउने कष्ट गरेकोमा आस्चर्य मान्ने कि टिठ मान्ने भन्ने दुविधा थियो ।  आश्चर्य मान्ने हो भने अचेल स्वास्थ्य संस्था नभएको कुनै जिल्ला नगरपालिका, गाउँपालिका छैन होला । स्वास्थ्यका चेतनामूलक चेतावनी र जानकारी नपुगेको कुनै क्षेत्र छैन होला । तर पनि अन्धविश्वासलाई चिर्ने गरी मन्जुश्रीको खड्ग जस्तो कुनै उपाय सुझेनछ अहिलेसम्म । वास्तवमा भन्नुपर्दा चेतनाको विकास शताब्दी पछाडी पर्नुलाई टिठलाग्दो अवस्था नै मान्नुपर्छ ।  एक महिना पुगेछ बच्चालाई ज्वरो आएको । तर हरेक दिन धामीको शरणमा जाँदै गर्दा आयुक

History is the basic of basis of diagnosis

History is the basic of basis of diagnosis  One fine morning I was in OPD with full delight in my face. A woman about 40 yrs of age came to OPD room and sat on the chair.  She spoke with an  unintelligible voice. I thought she had come for the change in voice. But it had been the same since childhood.   The complaints were nonspecific. She had feeling of being unwell and malaise since long time.  I couldn't find any abnormality in examination except for the bluish black discoloration in the palms of hands. I was curious about the very discoloration and asked a few questions. She had such discoloration since long time. I couldn't make out more from her spoken labguage.  Her voice was not intelligible. I was in a rush to screen the clinical symptoms and signs because there was a long queue of patients.   I ordered a few specific  investigations.  Since I couldn't understand her voice, I didn't want to miss the case. The investigation included ANA as well. However, it came

पहुँच ।

सधैं स्वस्थ पनि रहन नसकिने रहेछ । स्वास्थ्य नै सबैभन्दा ठूलो धन हो भन्ने कुरा आफैं वा आफ्नो नजिकको बिरामी नहुँदा सम्म पत्तो पाइन्न । एक पटक अस्पताल पुग्नपर्छ । धेरै कुराको दर्शन पाइन्छ । सम्पुर्ण जीवन दर्शनको दर्शन हुन्छ । लगभग सबै जाँच हुने विस्वासले बिरामी हुँदा नजिकैको  मेडिकल कलेजमा जान रुचाइन्छ । केही महिना अगाडिको  कुरा हो,  मेडिकल कलेजमा आफन्ती  बिरामीको चेकजाँचको लागि ब्ल्ड टेस्ट आदिको दौड्धुपमा थिएँ ।  साँझको समय थियो । घाम डुबिसकेको थियो ।  म लाइनमा व्याकुल हुँदै उभिइरहेको थिएँ । त्यहीँ लाइनमा मेरो अगाडि एक जना अन्दाजी १५ वर्षीय केटी पनि लाइनमा थिइन् । अलि पुरानो लुगा , खुट्टामा हिलो र फाट्नै लागेको चप्पल लगाएकी थिइन् । उनी टाउको एकातिर बङाउदै कान च्यापिरहेकी थिइन्। सजिलै अनुमान लगाउन सकिन्थ्यो कि उनको कान बेस्सरी दुखेको हुनुपर्छ । उनको साथमा  एक जना अन्दाजी ३०-३२ वर्षकी महिला पनि थिइन् । वातावरण पुर्ण नियाल्न नपाउँदै बिल काउन्टरबाट पैसाको माग आउँछ ।  एमर्जेन्सी टिकेटको मूल्य सुनेर होला । त्यो नानी    केही झस्किन्छिन् , केही हच्किन्छिन् । उनको हातबाट खुम्चिएको रु ५०० को नोटले

हात धुनु- महान खोज ।

हात धुनु- महान् खोज ।  आजको दिनमा हात धुनुलाई सामान्य कुरा मान्न्न सकिन्छ। इतिहासमा कुनै समय यस्तो थियो जुन बेला हात धुने बानी बसाल्नुपर्छ भनेर थाहा पाउनु  शताब्दीको असाधारण खोज बन्न पुगेको थियो । १९ औं शताब्दीको मध्यमा मात्रै हात धुनुको महत्व उजागर भएको थियो । अचेल सबैजनाले तरिका पूरा गर्न नजाने पनि पानी सहजता भएका स्थानहरुमा हात धुनु दैनिकी नै बनिसकेको छ । कोभिड १९ को विनाशमा विकास भएमो एउटा राम्रो बानी भनेको हात धुने बानी हो ।  हात धुने इतिहास पढ्न पनि रोचक नै छ । सन् १८५४ तिर हङेरीका एक जना जिज्ञासु डाक्टरले बिरामी हेर्दा नियमित हात धुनुपर्ने कुरालाई पुर्ण विस्वासका साथ चिकित्सकिय दुनियामा  बेजोड प्रस्तुती दिएका थिए । उनको नाम थियो - इग्नाज सेमेल्विज । उनले काम गर्ने अस्पताल विश्वकै  ख्यातिप्राप्त शिक्षण अस्पताल थियो ।  त्यो अस्पतालको वार्डमा एउटा रोचक तथ्य फेला परेको थियो । नर्सहरुले  सुत्केरी गराउने वार्डमा मातृ मृत्युदर प्रत्येक १००० जिवित जन्मेका वच्चामा ३६ जनाको मृत्यु हुने गरेको थियो भने डाक्टरहरुले सुत्केरी गराउने वार्डमा प्रत्येक हजार जिवित जन्मेका वच्चामा ९८ जनाको मृत्युु